Gerelateerd

Innoveren door individualisatie

'Wil ik er zélf wonen?'

Schnabel plaatste met betrokkenheid en de humor die hem eigen is, de tien genomineerde projecten in een groter kader. De bevolking van Nederland, zei hij, groeit niet erg meer, maar met de toename van het aantal huishoudens gaat het wél hard en dat is interessant. Er zijn nu vijf keer zoveel huishoudens in Nederland als een eeuw geleden. Deze 7 miljoen huishoudens bestaan uit 2 à 3 personen. Een derde vormt een regulier gezin, een derde is een paar zonder kinderen en een derde is een eenpersoonshuishouden.

Niet zielig

In de steden woont achter elke tweede voordeur één persoon. Deze verregaande individualisering is alleen in westerse, welvarende landen mogelijk gebleken. Een verworvenheid, meent Schnabel. 'Maar de vraag is wel hoe we dit zelfstandig wonen organiseren voor ouderen die niet meer (geheel) in staat zijn zelfstandig hun huishouden te voeren, oftewel in staat zijn een wereld voor zichzelf te hebben'. 'Er wordt veel over dementie gesproken, maar ouderen hebben procentueel veel meer last van kwalen als slecht of niet meer kunnen lopen Dat zij daarmee worden geconfronteerd, betekent niet dat zij 'zielig' zijn. Zij willen graag zelfstandig blijven.'

Toen de AOW werd ingevoerd, leverde dat geestelijk vader Willem Drees vele dankbare brieven van ouderen op. 'Zij bleken, ondanks reële nadelen zoals minder sociale contacten, deze mogelijkheid om hun zelfstandigheid te bewaren, hogelijk te waarderen. We hebben gezien dat institutionalisering de mensen eerder dan nodig hospitaliseert.' Wat niet wegneemt dat wij ons er van bewust moeten zijn dat in je eentje leven vooral voor oudere mannen niet gemakkelijk is: 'Zij hebben niet geleerd om zelfstandig te leven en dat vol te blijven houden.'

Er ontstaan gradaties in het organiseren van de zelfstandigheid van ouderen, stelde de directeur van het SCP. Ouderen blijken in veel situaties veel meer te kunnen dan gedacht. De zorgverlening past zich daaraan aan, zij het langzaam. Een traditionele instelling is nu eenmaal meer ingericht op het verstrekken van grote aantallen maaltijden dan op het voor enkele cliënten mogelijk maken om hun eigen maaltijd te koken. En er is het probleem dat afzonderlijke aanbieders van diensten dikwijls ook afzonderlijk worden gefinancierd.

Projecten moeten beklijven

De behoefte aan individualisering signaleert Paul Schnabel ook bij andere groeperingen in de samenleving, zoals psychiatrische patiënten en jongeren, of die nog thuis wonen of niet. Een eigen kamer, een eigen mobieltje, ja, graag zelf een eigen badkamer Ironisch: 'We willen eigenlijk het liefst geen voorzieningen delen, in weerwil van wat sommige architecten ons vertellen. Dezelfde architecten die om die reden als het er op aankomt liever niet in hun eigen projecten wonen!'

Hij gaf de zaal dan ook mee bij het stemmen op de tien genomineerde projecten bij zichzelf te rade te gaan. 'Zou ik hier later zelf willen wonen? Dat is een wezenlijk criterium.' Aan de andere kant zocht Schnabel ook de relativering. 'Misschien verwachten we te veel van onze genomineerde projecten. Het valt mij op dat het woord community, afkomstig uit Amerika, hier wordt vertaald als 'gemeenschap', terwijl het in de VS toch vooral met 'sociaal' wordt geassocieerd. Dat is niet hetzelfde.'

Er moet in de zorg voldoende aanbod zijn, er is behoefte aan comfort, maar wat is de juiste schaalgrootte in de zorg om duurzaam te kunnen zijn? Er zijn interessante combinaties mogelijk, zoals met een kinderopvang, met een winkel, met time out-voorzieningen voor mantelzorgers, zelfs, zoals in Gorinchem, met een complete school. 'Dat vergt echter veel organisatie en de vraag is of het project wel beklijft.'