Grenzen aan vermaatschappelijking en extramuralisering: een actueel debat

De discussie over het gewone wonen voor mensen met verstandelijke en psychische beperkingen is weer helemaal actueel. Moet iedereen in wijken wonen, of zijn mensen met beperkingen soms beter af in een beschermde woonomgeving? De sessie 'Grenzen aan vermaatschappelijking en extramuralisering' tijdens de Project!mpulsbijeenkomsten van april 2008 was opgezet volgens de formule van het Lagerhuis en bleek te werken. Menigeen nam met vuur deel aan het debat. Dat ging dan ook wel ergens over: verbetert de vermaatschappelijking de kwaliteit van leven van de cliënt? Het ultieme antwoord kwam er niet. Niet verwonderlijk, want de trend van vermaatschappelijking gaat zeer veel partijen aan en elke partij heeft haar eigen zienswijze en belangen.

De deelnemers namen ruimschoots kennis van andere gezichtspunten en hielden aan de sessie behalve meer inzicht in de complexe materie ook een boek over: 'Vermaatschappelijking van de zorg: geluk(t) voor iedereen?'. Auteur Ester Rood van Bestuur & Management Consultants BMC lichtte het boek toe, waarvoor ze vele partijen sprak. Vermaatschappelijking, zo zei zij, is een containerbegrip, maar vaak wordt ze in relatie gebracht met extramuralisering, community care en maatschappelijke deelname van mensen met beperkingen. Wat in de jaren zeventig begon met het uit de bossen halen van mensen met beperkingen, is uitgemond in een beweging in alle sectoren die niet meer te stuiten lijkt. 'Vermaatschappelijking lijkt wel een doel op zich te worden, een dogma, zonder dat men nog bezig is met het oorspronkelijke doel', aldus Rood en mede-inleider Katherine Boon. Zij waarschuwden voor het reële gevaar dat er onvoldoende aandacht en deskundigheid is voor de zorg die cliënten wel degelijk nodig hebben. Aandacht die wel eens verloren zou kunnen gaan in onze grootscheepse zoektocht naar welzijn en zelfstandigheid.

Vervolgens was er tijd voor discussie en die tijd werd volop benut. Veel reactie en ook emotie riep de vraag op of er grenzen zijn aan de vermaatschappelijking. 'Nee, natuurlijk niet, want goed leven is een grondrecht.' 'De cliënt zelf geeft die grenzen aan.' 'Ja, want voor de buurt zijn er grenzen.' Lang niet voor iedereen is volledige extramuralisering het walhalla. Zo werd meer aandacht bepleit voor mensen die kiezen voor de geborgenheid van een instelling, al dan niet in de bossen, dus tegen de heersende trend in. Op jezelf teruggeworpen zijn in een woonbuurt kan leiden tot grote eenzaamheid. Community care klinkt fraai, maar het gaat toch vooral om communities that care. Lang niet alle wijkbewoners echter stellen zich open voor een buurman die uit de psychiatrie komt, zo bewijst de praktijk. Hoe dan ook: de cliënt moet zelf (kunnen) kiezen.

Indruk maakte het betoog van Anneke Nijhoff. Samen met Woningstichting SGBB ontwierp zij, gestimuleerd door haar soms bizarre ervaringen met de organisatie van de zorgverlening, een praktisch toepasbare 'zorgwaaier'. Deze maakt zowel de overlappingen als de witte vlekken in een zorggebied inzichtelijk. Nijhoff stelde dat men eerst de vraag naar het wát moet beantwoorden en niet naar het hóe, iets wat te veel gebeurt. 'Maak eerst helder wat de vraag is. En maak duidelijke afspraken met partners over wat het resultaat van de samenwerking moet zijn.'

Meer informatie

01-05-2008