Gerelateerd

Versnelling en verbreding woonservicewijken: effecten van gemeentelijk beleid

Verslag ochtendsessie Project!mpulsbijeenkomsten april 2007

Wat is de rol van gemeenten bij het realiseren van servicewijken? Lukt het gemeenten om projecten te verbreden met welzijn en leefbaarheid, het proces te versnellen en de verbinding te leggen met het Wmo-beleid?
Nico de Boer (beleidschrijver en deskundige op het gebied van wijkgericht werken bij gemeenten) ging in opdracht van het Kenniscentrum op onderzoek uit in vijf gemeenten: Middelburg, Utrecht, Breda, Helden en Groningen. In deze workshop deed hij verslag van zijn bevindingen. Twee direct betrokkenen, Albert de Vries, wethouder in Middelburg en Erwin Tollenaar, projectleider in Groningen gaven een beeld van hun gemeente.

Nieuwe rolverdeling

Volgens Daniëlle Harkes, manager van het Kenniscentrum en voorzitter van de workshop, is de rolverdeling bij de realisatie van woonservicewijken sterk in beweging. Tot voor twee, drie jaar zijn woningcorporaties en zorgorganisaties de trekkers van de woonzorgzone. Extramuralisering is vaak de motor van het proces. Als vanaf 2005/2006 de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) zijn schaduw vooruitwerpt, gaan gemeenten zich nadrukkelijk bemoeien met woonzorgzones die ze bij voorkeur servicewijk gaan noemen. Tegelijkertijd komen door de Wmo gemeenten en aanbieders van zorg en welzijn in een inkoopverhouding, die soms haaks lijkt te staan op de langdurige samenwerking en gebiedsgerichte betrokkenheid die de realisatie van servicewijken veronderstelt.
In dit spanningsveld moet de samenwerking gestalte krijgen en ligt er de uitdaging om tot versnelling en verbreding te komen. Hoe pakken gemeenten dat aan?

Respecteer de rol van de marktmeester

Nico de Boer heeft met oog voor details rondgekeken in de vijf gemeenten. Daar komt zijn eerste aanbeveling uit voort. In het proces van het creëren van servicewijken lijkt er soms meer aandacht voor de spektakelstukken, zoals het tekenen van het convenant, het slaan van de eerste paal en de opening van het servicecentrum, dan voor de fijne sociale weefsels in een wijk, tussen bewoners, die het mogelijk maken dat de wijk echt als een servicewijk kan functioneren. Daarbij gaat het niet om de grote gebeurtenissen maar om de – soms vanzelfsprekend lijkende – zaken die de eigen kracht van de wijk vormen. De bewoners van een kleine kern die best de dagopvang voor hun ouderen willen regelen, de buurtvereniging die al als ontmoetingsplek functioneert.
Hij noemt nog meer lessen aan de gemeente: faseer de regie, afhankelijk hoever je in het proces bent, overschat het eigen regisserend vermogen niet en zorg voor integraliteit in eigen huis. Maar hij sluit af met een oproep aan de andere partijen: respecteer de rol van de gemeente als marktmeester. Op zijn reis langs de gemeenten is hij veel gemopper op gemeenten tegengekomen. Misschien soms best terecht maar vergeet niet dat de gemeente als democratisch gekozen orgaan en vertegenwoordiger van alle belangen in wijken en steden, als enige de rol van marktmeester legitiem kan vormgeven.

Middelburg en Groningen

Middelburg is kampioen in het benutten van het toeval, ook een van de aanbevelingen van Nico de Boer. De komst van de Roosevelt Academy is door wethouder Albert de Vries gebruikt als katalysator voor het realiseren van servicewijken. Een actieve grondpolitiek gecombineerd met veel aandacht voor welzijnsaspecten, dragen bij aan de totstandkoming van 'het wonder van Middelburg'.
Groningen is eerst gaan onderzoeken en vervolgens gaan overtuigen. Erwin Tollenaar vertelt hoe het gelukt is om steeds meer partners bij het proces te betrekken, terwijl de boodschap niet vanzelfsprekend in de afzonderlijke organisatieplannen paste. Ook geeft hij aan hoe in Groningen de kracht wordt gezocht in de verbinding van wonen-zorg- welzijnplannen met andere processen in wijken zoals herstructurering, wijkaanpak en Wmo.

Discussie

Na deze goede voorbeelden leeft in de zaal de vraag wat je moet doen met een gemeente die niet wil en afwachtend is. Daarover zijn de sprekers unaniem. Niet blijven wachten, maar doorgaan met de partijen die wel willen. Een stimulans door publiciteit te zoeken, kan misschien leiden tot een versnelling. Hoe is in de projecten omgegaan met belemmeringen in regelgeving en financiering, is een andere vraag. Daarover kan Albert de Vries boeiend vertellen. Niet alle 'perverse' prikkels die in de (zorg)regelgeving zitten, zijn te omzeilen geweest. Creativiteit, overtuigingskracht en doorzettingsvermogen heb je hard nodig, met als basis een duidelijke visie waar je heen wilt. Dan nog werkt op dit moment regelgeving soms tegen. Dan helpt het om als partners risico's te durven lopen en te willen investeren.

Lees de beschrijvingen van de vijf gemeenten
Bekijk de presentatie van Nico de Boer (pdf, 32 kb).
Bekijk de presentatie van Albert de Vries (pdf, 148 kb).